Mülakatta tahmin soruları nasıl çözülür?
"Türkiye'de bir yılda kaç akıllı telefon satılır?" gibi tahmin soruları, danışmanlık, ürün yönetimi, finans ve girişim mülakatlarında sık sorulur. İngilizcede "market sizing" ya da "guesstimate" denir. Görüşmeci doğru sayıyı değil, nasıl düşündüğünü ölçer.
Görüşmeci neye bakar?
- Yapı: Soruyu mantıklı parçalara ayırabiliyor musun?
- Varsayımlar: Her sayıyı açıkça söylüyor ve gerekçelendiriyor musun?
- Hesap: Yuvarlak sayılarla hızlı ve hatasız çarpıp bölebiliyor musun?
- Sağlama: Sonucun makul olup olmadığını kontrol ediyor musun?
- İletişim: Düşünceni sesli ve sırayla anlatabiliyor musun?
Beş adımlı çerçeve
- Netleştir. Kapsamı sor ya da kendin belirle: Türkiye mi İstanbul mu, adet mi ciro mu, hangi yıl? Varsayımını yüksek sesle söyle.
- Yaklaşımı seç. Talepten git (nüfus → kullanıcı → kullanım sıklığı) ya da arzdan git (satış noktası × nokta başına satış). Mümkünse ikisini de kullan.
- Ağacı kur. Hesabı adımlara bölüp kâğıda yaz; görüşmeci seni takip edebilsin.
- Hesapla. Yuvarlak sayılar kullan: 86 milyon yerine 85 ya da 90 milyon.
- Sağla ve özetle. Sonucu ikinci bir yoldan kontrol et, tek cümleyle özetle ve sonucu en çok hangi varsayımın etkilediğini söyle.
Talepten mi, arzdan mı?
Talepten (yukarıdan aşağıya) yaklaşım, toplam kişi sayısından başlar ve ürünü kullananlara, kullanım sıklığına iner. Tüketici ürünlerinde işe yarar. Arzdan (aşağıdan yukarıya) yaklaşım, satış noktalarını ve kapasitelerini sayar: bir istasyonun günlük satışı, bir mağazanın müşteri sayısı gibi. İki yaklaşımın sonuçları birbirine yakınsa tahmin sağlamdır; çok farklıysa hangi varsayımın yanlış olabileceğini tartışmak da iyi bir cevaptır.
Çözümlü örnekler
Aşağıdaki sayılar gerçek pazar verisi değil, görüşmede yapılabilecek makul tahminlerdir.
Türkiye'de bir yılda kaç akıllı telefon satılır?
- Netleştir: yeni cihaz satışı, Türkiye, bir yıl.
- Talepten git: akıllı telefon kullanan yaklaşık 70 milyon kişi olduğunu varsay.
- İnsanlar telefonlarını ortalama 3 yılda bir değiştirir: 70 ÷ 3 ≈ 23 milyon.
- İlk kez alanlar, kayıp ve kırılmalar için ~2 milyon ekle: ≈ 25 milyon.
- Sağla: her yıl kullanıcıların üçte biri yeni telefon alıyor; çevrene bakınca makul mü?
Yaklaşık 20–25 milyon telefon. En hassas varsayım değiştirme süresi: 2 yıl dersen sonuç 35 milyona çıkar.
İstanbul'da kaç kafe vardır?
- Talepten: İstanbul'da yaklaşık 16 milyon kişi yaşıyor.
- Herhangi bir günde nüfusun ~%10'unun bir kafeye uğradığını varsay: 1,6 milyon ziyaret.
- Ortalama bir kafe günde ~200 müşteri ağırlar: 1.600.000 ÷ 200 = 8.000 kafe.
- Arzdan sağla: ortalama bir mahallede 8–10 kafe, İstanbul'da 1.000 civarında mahalle: 8.000–10.000.
Yaklaşık 8–10 bin kafe. İki yol aynı aralığa düştüğü için tahmine güvenebilirsin.
Bir benzin istasyonu bir günde kaç litre akaryakıt satar?
- Arzdan git: istasyon 24 saat açık.
- Gündüz 16 saatte saatte ~30 araç, gece 8 saatte saatte ~5 araç: 480 + 40 = 520 araç.
- Araç başına ortalama 30 litre: 520 × 30 ≈ 15.600 litre.
- Sağla: bir akaryakıt tankeri ~30–36 bin litre taşır; istasyon iki günde bir tanker alıyorsa günde ~15–18 bin litre.
Yaklaşık 10–20 bin litre. Ciroya çevirmek için güncel litre fiyatıyla çarpman yeterli.
Türkiye'de bir yılda kaç pizza siparişi verilir?
- Talepten: şehirlerde yaşayan ve dışarıdan yemek söyleyen yaklaşık 30 milyon kişi varsay.
- Bu kişiler ayda ortalama bir kez bir pizza siparişine ortak olur; bir sipariş ortalama 2 kişiye yeter.
- 30 milyon × 12 ÷ 2 = 180 milyon sipariş.
- Arzdan sağla: ~10 bin pizza noktası × günde 50 sipariş × 360 gün = 180 milyon.
Yaklaşık 100–200 milyon sipariş.
Türkiye'de bir yılda kaç diş fırçası satılır?
- Talepten: düzenli diş fırçalayan yaklaşık 70 milyon kişi varsay.
- Diş hekimleri fırçanın 3–4 ayda bir değiştirilmesini önerir, ama çoğu kişi yılda 2 kez değiştirir.
- 70 milyon × 2 = 140 milyon.
Yaklaşık 150 milyon fırça. Öneriye uyulsa pazar iki katına çıkardı: bu, görüşmede söylenebilecek iyi bir içgörü.
Türkiye'de bir yılda kaç şemsiye satılır?
- Talepten: şemsiye kullanan yaklaşık 50 milyon kişi varsay.
- Şemsiyeler kaybolur, kırılır, otobüste unutulur: kişi başına ortalama 2 yılda bir yeni şemsiye.
- 50 milyon ÷ 2 = 25 milyon.
Yaklaşık 20–30 milyon şemsiye. Yağmurlu bir haftada sokakta satılan ucuz şemsiyeler bu sayının önemli bir kısmıdır.
Sık yapılan hatalar
- Soruyu netleştirmeden hesaba dalmak.
- Varsayımları söylemeden sayı üretmek: görüşmeci neyi kontrol edeceğini bilemez.
- Fazla ayrıntıya boğulmak: üç dört katmanlı bir ağaç çoğu soru için yeterlidir.
- Sonucu sağlamadan bırakmak ya da "bilmiyorum" deyip tahmine girişmemek.
Kendin dene
- İstanbul'da kaç berber dükkânı vardır?
- Bir havayolu şirketi bir günde kaç bilet satar?
- Türkiye'de bir yılda kaç bisiklet satılır?
- İstanbul'daki bütün gökdelenlerin camlarını silmek için kaç cam silme işçisi gerekir?
- Büyük bir otelin çamaşırhanesi bir günde kaç havlu yıkar?
- Türkiye'de bir yılda kaç doğum günü pastası satılır?
- Bir kargo şubesi bir günde kaç paket teslim eder?
- Bir AVM'deki yürüyen merdiven bir günde kaç kişi taşır?
Her gün yedi yeni soruyla pratik yapmak için Fermi'nin günlük bulmacasını oynayabilirsin: tek tahmin hakkı, kaynağıyla birlikte gerçek cevap ve peçete hesabı.